Mowa jako jeden z najważniejszych elementów życia człowieka reguluje jego stosunki ze światem zewnętrznym, przez co pozwala mu na komunikowanie się. Jest podstawowym środkiem komunikacji i ma szczególne znaczenie w rozwoju dzieci. Znacząco wpływa na funkcjonowanie dziecka w rodzinie i grupie rówieśniczej.
W rozwoju mowy wyróżniamy następujące etapy/okresy:
- Okres melodii (0-1)
- Okres wyrazu (1-2 lat)
- Okres zdania (2-3 lata)
- Okres swoistej mowy dziecięcej (3-7 lat).
Kiedy udać się z dzieckiem do logopedy?
Zdrowie i prawidłowy rozwój naszego dziecka to jedne z najważniejszych kwestii, które nurtują każdego rodzica. Wiele osób zadaje sobie pytanie: kiedy właściwie udać się z dzieckiem do logopedy?
Pierwszym krokiem jest zrozumienie terminu „wczesna interwencja logopedyczna”. To pojęcie obejmuje szeroki zakres działań – od psychologii, przez medycynę, aż po logopedię. Wczesna interwencja to działania profilaktyczne i terapeutyczne podjęte jak najszybciej po zauważeniu pierwszych oznak problemu. W logopedii chodzi przede wszystkim o szybkie wykrycie nieprawidłowości w rozwoju mowy i jak najszybsze zaproponowanie działań, które pomogą w dalszej poprawie i stymulacji rozwoju. Wczesna interwencja logopedyczna często dotyczy dzieci, u których od pierwszych dni życia można zaobserwować zaburzenia. Obejmuje to dzieci przedwcześnie urodzone, z wrodzonymi zaburzeniami ośrodkowego układu nerwowego czy z chorobami genetycznymi.
Znaki, które wskazują na potrzebę wczesnej interwencji logopedycznej
Opóźnienie w rozwoju mowy.
- Jeżeli Twoje dziecko w wieku 12 miesięcy nie reaguje na własne imię, nie naśladuje dźwięków czy nie używa pojedynczych słów (np. „mama”, „tata”).
- Gdy po ukończeniu 2. roku życia nie łączy dwóch słów w proste zdania.
- Jeśli w wieku 3 lat mówi bardzo niejasno i jest trudno zrozumiałe dla osób spoza rodziny.
Trudności z rozumieniem i wyrażaniem siebie. - Twoje dziecko ma trudności z rozumieniem prostych poleceń czy pytań.
- W wieku 2 lat nie rozumie instrukcji typu „pokaż palcem” lub „daj mi”, „podaj”
- Jeżeli Twoje dziecko zastępuje, pomija lub przekształca dźwięki w słowach.
- Gdy po ukończeniu 3. roku życia używa uproszczonych form słów.
Nieprawidłowości w budowie aparatu artykulacyjnego. - Rozszczep wargi czy podniebienia, wpływają na wiele funkcji, od wymowy po tak podstawowe czynności, jak ssanie czy połykanie.
- Za krótkie wędzidełko języka oraz nieprawidłowy zgryz mogą wpłynąć na trudności w artykulacji niektórych dźwięków.
Dlaczego warto wcześnie zacząć interwencję logopedyczną?
Wczesna interwencja logopedyczna to termin, który podkreśla znaczenie wczesnego wykrywania i interweniowania w przypadku problemów z mową i językiem. Ale dlaczego jest to tak ważne? Oto kilka powodów, dla których warto wcześnie zacząć interwencję logopedyczną:
Kluczowy okres rozwoju mózgu: Pierwsze lata życia dziecka są kluczowym okresem w rozwoju mózgu. W tym czasie mózg jest najbardziej plastyczny, co oznacza, że jest bardziej podatny na uczenie się i adaptację. Wczesne interwencje mogą maksymalizować potencjał rozwojowy dziecka.
Budowanie solidnych fundamentów: Prawidłowy rozwój mowy w młodym wieku stanowi fundament dla późniejszych umiejętności językowych, czytania i pisania. Wczesna interwencja może pomóc w zapobieganiu trudnościom w nauce w przyszłości.
Lepsze efekty terapii: Badania pokazują, że im wcześniej rozpocznie się terapię logopedyczną, tym większe są szanse na sukces. Dzieci, które zaczynają terapię w młodszym wieku, często osiągają lepsze wyniki w krótszym czasie.
Wzrost pewności siebie i samooceny: Dzieci z trudnościami w mowie mogą czuć się nieśmiałe lub nieśmiałe, co wpływa na ich samoocenę. Wczesna interwencja pomaga dzieciom rozwijać umiejętności komunikacyjne, co przekłada się na większą pewność siebie w interakcjach społecznych.
Wsparcie dla rodziny: Wczesna interwencja logopedyczna to nie tylko wsparcie dla dziecka, ale także dla rodziny. Edukacja i wsparcie dla rodziców są kluczowym elementem procesu terapeutycznego, pomagając im zrozumieć potrzeby swojego dziecka i dostarczając narzędzia do wspierania jego rozwoju w domu.
Zapobieganie dalszym problemom: Nieleczona dysfunkcja mowy może prowadzić do dalszych problemów, takich jak trudności w nauce, problemy społeczne lub emocjonalne. Wczesna interwencja może pomóc zapobiec tym problemom, zanim staną się one bardziej skomplikowane.
Zanim zaczniemy właściwą terapię, niezbędna jest dokładna diagnoza stanu pacjenta. Specjalista oceni odruchowe reakcje w obszarze ustno-twarzowym, sposób połykania, stan układu artykulacyjnego i oddechowego. Kluczowe są także badania specjalistyczne, które dostarczą informacji o rozwoju układu nerwowego dziecka.
Kiedy zatem udać się z dzieckiem do logopedy? Odpowiedź jest prosta: im wcześniej, tym lepiej. Warto udać się do neurologopedy już z noworodkiem, niemowlakiem by specjalista sprawdził i ocenił odruchowe reakcje w obszarze ustno-twarzowym, pozycję spoczynkową języka (np. sprawdzić wędzidełko językowe, wędzidełko warg). Wczesne wykrycie problemu i wdrożenie terapii daje największe szanse na skuteczną pomoc. Jeżeli zauważysz jakiekolwiek niepokojące objawy u swojego dziecka, nie wahaj się szukać pomocy specjalisty. Wczesna interwencja oraz profilaktyka logopedyczna to klucz do prawidłowego rozwoju Twojego dziecka.
Jak my rodzice możemy dbać o prawidłowy rozwój mowy dziecka?
1. Rozmawiajcie
Najlepszy sposób na rozwijanie mowy dziecka to ….. zwykła rozmowa! Opisuj dziecku świat, nazywaj to co widzisz, co robisz. Pytaj i daj dziecku szansę na wypowiedź – stosuj pauzy i uważnie słuchaj, co dziecko chce Ci przekazać. Ważne jest też, by w rozmowie mówić poprawnie. “Ale maś ślićny buziolek”, “jesteś jeszcze taki majutki”, “fsiśko wybrudziłeś”. Uroczo? Może i tak, ale nie wspiera prawidłowego rozwoju mowy. Dzieci nas naśladują, więc to ważne, żeby posługiwać się w kontakcie z nimi (i nie tylko z nimi:)) poprawną polszczyzną: nie spieszczać, nie używać dziecinnego języka oraz wymyślonych przez naszą pociechę wyrazów. Dzięki temu damy rozwinąć skrzydła między innymi słuchowi fonemowemu. Odpowiada on za dostrzeganie różnic pomiędzy podobnymi do siebie głoskami np. s i ś. Zawsze więc, gdy maluch powie jakiś wyraz błędnie, to nie strofujemy, ale staramy się w swojej wypowiedzi użyć poprawnej formy. Na przykład:
– Ja śam chcę!
– Chcesz sam nalać wody? Dobrze.
2. Wspólnie czytajcie książki
Codzienne czytanie dzieciom przynosi wiele korzyści. Kształtuje umiejętność koncentracji uwagi oraz znacząco rozwija zasób słownictwa. Na szczęście na rynku jest duża ilość książeczek dziecięcych – każde dziecko więc może wybrać to, co go najbardziej interesuje – a przygoda z czytaniem może być przyjemna zarówno dla niego, jak i dla rodzica.
Kilka polecanych serii książek dziecięcych:
Seria Pucio:
Książki z serii pokazuję, wyszukuję, opowiadam:
Książeczki ćwiczące buzie i języki:
Pamiętajcie! Bez względu na to jaką książeczkę wybierzecie – czas spędzony z dzieckiem na pewno będzie wartościowy!
3. Bawcie się, biegajcie i ćwiczcie małe rączki
By mowa dziecka rozwijała się prawidłowo konieczne jest zadbanie o prawidłowy rozwój całego ciała – motorykę dużą, jak i motorykę małą, czyli sprawność dziecięcych rączek. Dbajmy więc o odpowiednią ilość ruchu naszych pociech, a na placach zabaw, pozwalajmy dzieciom na wspinaczki, zwisy. W strukturze mózgu pola ruchowe ręki sąsiadują z polami, które odpowiedzialne są za ruchy narządów mowy. Dlatego usprawnianie dłoni dziecka wpływa na usprawnianie mowy dziecka. Dłonie dziecka można usprawniać już od urodzenia na przykład poprzez masażyki, zabawy paluszkowe czy dotykanie różnych faktur.
Pamiętajmy, że dziecko może usprawniać swoje dłonie podczas codziennych czynności samoobsługowych na przykład jedzenia, ubierania się czy mycia. Dlatego tak ważne jest to, by dać dziecku przestrzeń, aby mogło wykonywać te czynności samodzielnie
.4.Wykonujcie ćwiczenia oddechowe
Mówienie jest nierozłącznie związane z oddychaniem. Właściwy oddech podczas wypowiedzi to szybki wdech (bez unoszenia ramion) i długi, powolny wydech, w trakcie którego realizowana jest wypowiedź. Dziecko powinno wdychać powietrze przez nos, a wydychać przez usta.
W ramach profilaktyki świetnie sprawdza się:
- dmuchanie na piórka, bańki mydlane, wiatraczek, dmuchawce
- dmuchanie na zawieszone na nitkach małe elementy
- dmuchanie piłeczki pingpongowej do bramki
- dmuchanie łódeczek na wodzie
- dmuchanie balona
- zdmuchiwanie kawałka papieru z gładkiej powierzchni
Ćwiczeń oddechowych nie należy wykonywać zbyt długo, by nie dopuścić do hiperwentylacji i zmęczenia.
* Niezwykle ważne jest, aby obserwować sposób oddychania dziecka w spoczynku na przykład podczas snu, zabawy, czytania książki itd. Jeśli dziecko ma ciągle otwartą buzię i nawykowo oddycha przez usta, należy skonsultować się z laryngologiem, ponieważ kluczowe jest to, by odnaleźć przyczynę.
5. Ćwiczcie narządy artykulacyjne
Sprawne funkcjonowanie narządów mowy jest podstawowym warunkiem do tego, by dziecko prawidłowo realizowało głoski. Zachęcajmy dziecko do powtarzania samogłosek (a, o, u, e, i, y). Można połączyć naśladowanie samogłosek z zabawą na przykład: samolot leci – uuu, lala idzie spać – aaa, tata jest zdziwiony – ooo.
Ćwiczenia, które usprawniają narządy mowy to także: kląskanie, parskanie, wysyłanie buziaków, robienie z buzi balonika, mycie językiem policzków. Wystarczy kilka minut dziennie takiej zabawy.
Logopedyczna rozgrzewka
Dziś ćwiczymy nasze buzie i robimy to na luzie,
Otwieramy je szeroko (dzieci otwierają buzie szeroko)
Pogdaczemy ko-ko-ko-ko (dzieci mówią ko-ko-ko-ko)
Bardzo sprytne z Was dzieciaki,
Więc ćwierkamy niczym ptaki (dzieci mówią ćwir-ćwir).
Pięknie dzisiaj się bawimy,
Coraz lepiej już mówimy,
Teraz wszystkim pokażemy, że jak kotek pić umiemy (dzieci udają, że piją z miseczki jak kotek).
Gimnastyki to nie koniec, ale dla nas to nie problem,
My dopiero zaczynamy i się pięknie uśmiechamy (dzieci uśmiechają się).
Siły wciąż nam nie brakuje, zuchy same są wśród nas,
Niechaj każdy weźmie wdech i niech dmucha cały czas (dziećmi dmuchają).
Buzie nasze już rozgrzane,
Teraz nic nie straszne nam,
Więc na koniec zaśpiewajmy głosem ram-pa-pa-pa-pam (dzieci śpiewają ram-pa-pa-pa-pam).
(Autor: Paulina Mistal)
6. Ćwiczenia słuchowe:
Słuchanie jest pierwszym etapem rozwoju mowy. Ćwiczenia słuchowe rozwijają koncentrację na przekazach słownych, wzbogacają słownik bierny i czynny dziecka oraz rozwijają zdolność analizy i syntezy słuchowej. By rozwijać słuch dziecka możecie w czasie zabawy:
- Rozpoznawać i naśladować dźwięki z najbliższego otoczenia.
- Rozpoznawać i naśladować odgłosy zwierząt.
- Szukać ukrytego dźwięku i podążać za nim.
- Łączyć takie same dźwięki w pary.
- Powtarzać samogłoski w zestawie : np. A-O-I lub E-U-A.
- Rozwiązywać zagadki słowne.
- Grać na instrumentach, wystukiwać rytmy, naśladować usłyszany.
- Śpiewać i tańczyć
7. Ograniczcie czas ekranowy
Ekrany – telewizory, smartfony, tablety – mogą przyczyniać się do opóźnionego rozwoju mowy. Co więcej niekorzystnie wpływają na koncentrację uwagi, dlatego tak ważne jest, by ograniczyć je do absolutnego minimum. Jako że do prawidłowego rozwoju mowy konieczna jest stymulacja lewej półkuli mózgu – zdecydowanie korzystniejsze jest układanie puzzli, czy też odnajdywanie różnic i podobieństw.
Opracowanie:
Monika Piekorz
Joanna Hulin
Bibliografia:
https://neurologopeda.bydgoszcz.pl/kiedy-udac-sie-z-dzieckiem-do-logopedy-kiedy-jest-wlasciwy-czas/
https://logopedarybka.pl/kiedy-isc-z-dzieckiem-do-logopedy/
https://logopedarybka.pl/kiedy-isc-z-dzieckiem-do-logopedy/
https://mowologia.pl/artykuly/sposoby-wspierania-rozwoju-mowy-dziecka.html
https://panilogopedyczna.pl/2021/04/12-prostych-sposobow-na-stymulowanie-rozwoju-mowy-dziecka/